मोरङको बेलबारी लगायतको विजयपुरमा विजयनारायण पछि पाल्पाली सेन राजा लोहांगसेनले कब्जा गरेपछि भने यो भेग पाल्पाली सेनहरूको अधीनमा पर्न पुग्यो । तत्काल पाल्पाली सेन राज्य विभाजन हुँदा नारायणी नदीदेखि पूर्वको मकवानपुर लोहांगसेनले भागीमा पाएको हुनाले यो भेग पनि मकवानपुरभित्र पर्थ्यो । यसै गरी अझ पछि भने हरिहर सेनका नाति विधाता इन्द्र सेनले मकवानपुरबाट विजयपुरलाई अलग्ग राज्य बनाएको हुँदा बेलबारी लगायतको स्थान विजयपुरको अभिन्न अङ्ग बन्न पुग्यो । सेन काल भन्दा अघि नै बेलबारीको सेनकीमा धनपाल नामका एक जना रजौटाले शासन गर्दथे । तिनको राजधानी र दरबारका अवशेषहरू अहिले पनि कसेनीमा रहेको छ । यसलाई स्थानीय मानिसहरूले संरक्षण गरेर राखेका छन्, जसलाई धनपालगढीका नामले जान्ने गरिन्छ । कालान्तरमा धनपालगढीको पतन भयो र धनपालको राज्य विजयपुरमा गाभियो । यता विजयपुर पनि स्थानीय रजौटाबाट सेनहरूको अधीनमा परेको देखिन्छ । यसै क्रममा वि.सं. १८३१ सालमा विजयपुर बृहत्तर नेपालमा गाभिएपछि भने बेलबारी पनि बृहत्तर नेपाभित्र पर्न पुग्यो । त्यसपछि बेलबारी भेग मोरङको एउटा भागका रूपमा रहन पुग्यो ।
ऐतिहासिक कालमा यो क्षेत्र घना जङ्गलले ढाकेको थियो । अहिले पनि राजमार्ग उत्तर क्षेत्र जङ्गलले नै ढाकिएको छ । पुराना बुढापाकाहरूको भनाई अनुसार त्यस समयमा यहाँको जङ्गल क्षेत्रमा प्रशस्त बेलको रुखहरू पाइने हुनाले कालान्तरमा यस क्षेत्रको नाम नै “बेलबारी” रहन गएको हो । अर्थात् बेलै बेलको घारी भएको हुनाले यस भेगको नाम बेलबारी रहन गएको भन्ने भनाई रहिआएको छ । तर हाल भने यस भेगमा बेलको जङ्गल सामान्य मात्र रहेको पाइन्छ । नेपाल सरकारले २०७१ साल वैशाखमा साबिक बेलबारी र कसेनी गाउँ विकास समिति मिलाएर बनेता पनि पुन: २०७३ को राज्य पुनर्संरचना पश्चात् पुन यस नगरपालिकामा साबिक डाँगीहाट र बाहुनी गाउँ विकास समिति गाभिएर हालको संरचना बनेको हो । यस नगरपालिका हाल ११ वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ । कुल ‍१३२.७९ वर्ग कि.मी. क्षेत्रफलमा फैलिएको यो नगरको उत्तर तर्फ लेटाड. नगरपालिका र केराबारी गाउँपालिका पूर्वतर्फ कानेपोखरी गाउँपालिका र लेटाङ नगरपालिका पश्चिम तर्फ सुन्दरहरैचा नगरपालिका र ग्रामथान गाउँपालिका र दक्षिण तर्फ रङ्गेली नगरपालिका रहेका छन् ।
विविध कला संस्कृति र धर्मावलम्बीहरूको बसोबास रहेको यो नगर क्षेत्रमा ऐतिहासिक महत्वको धनपालगढी, प्राकृतिक र पर्यावरणीय रूपमा मनोरम स्थल बेतना सिमसार क्षेत्र, झलझली सिमसार, पेट्रोल खानी, रमिते डाँडा लगायत अन्य सिमसार क्षेत्रको प्रचुर सम्भावना बोकेको छ जसबाट पर्यटन प्रवर्द्धनमा ठुलो टेवा पुग्ने देखिन्छ ।
वि.सं. २०६८ को कुल जनसङ्ख्या ६५ हजार ९ सय ७४ रहेकोमा हाल वि.सं. २०७४ को अनुमानित कुल ७५ हजार ५ सय ९५ जना पुगेका छन् । वार्षिक जनसङ्ख्या वृद्धिदर २ दशमलव ५४ रहेको यो नगरमा आदिवासी जनजातिको ५७.१३ प्रतिशत, ब्राह्मण क्षेत्री ३२.२३ प्रतिशत, दलित ७.८१ र मधेसी पिछडा वर्ग २.८३ प्रतिशत रहेका छन् । साक्षरताको हिसाबले निकै अघि रहेको यो नगरको कुल साक्षरता ७४.१७ प्रतिशत रहेकोमा महिला ६६.६६ प्रतिशत र पुरुष ८३.२२ प्रतिशत रहेको छ ।
वि.सं. २०७८ जनगणना अनुसार बेलबारी नगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या ८१ हजार ७ सय ७१ रहेको छ । जसमा महिला ४३ हजार ४ सय ७४ र पुरुष ३८ हजार २ सय ७९ रहेका छन् । तस्तै बेलबारी नगरपालिमा २० हजार ४ सय ५९ घरधुरी सङ्ख्या रहेकोमा औसत घरधुरी सङ्ख्या ४ छ भने लैङ्गिक अनुपात ८८.०९ रहेको छ ।
भौगोलिक अवस्थिति र सिमाना
|
नगरपालिकाको स्थापना |
२०७१ साल बैसाख २५ गतेको मन्त्री परिषदको निर्णय अनुसार |
|
अवस्थिति |
अक्षांश २६०,३६',१६'' देखि २६०,४३',३३'' उत्तरसम्म |
|
देशान्तर |
देशान्तर २७०,३२',२६'' देखि ७८०,२८',४२'' पूर्वसम्म |
|
क्षेत्रफल |
१३२.७९ व.कि.मि.= |
|
उचाइ समुन्द्री सतहदेखि |
११२ देखि ११६ मिटरसम्म |
|
हवापानी |
उष्ण मनसुनी |
|
सिमाना |
|
|
पूर्व |
लेटाङ नगरपालिका र कानेपोखरी गाउँपालिका |
|
पश्चिम |
सुन्दरहरैंचा नगरपालिका र ग्रामथान गाउँपालिका |
|
उत्तर |
लेटाङ नगरपालिका र केराबारी गाउँपालिका |
|
दक्षिण |
रंगेली नगरपालिका र कानेपोखरी गाउँपालिका |
नगरको प्रशासनिक विभाजन
|
कोशी |
|
|
जिल्ला |
मोरङ |
|
प्रदेश राजधानी |
विराटनगर |
|
निर्वाचन क्षेत्र |
प्रतिनिधि सभा क्षेत्र नं. ३ (वडा नं. १, २, ३, ४, ८, ९, १०,११) |
|
प्रतिनिधि सभा क्षेत्र नं. ४ ( वडा नं. ५, ६, ७) |
|
|
प्रदेश सभा क्षेत्र नं. ३ क (वडा नं. ८ र १०) |
|
|
प्रदेश सभा क्षेत्र नं. ३ ख (वडा नं. १, २, ३, ४, 9 र ११ ) |
|
|
प्रदेश सभा क्षेत्र नं. ४ क (वडा नं. ५, ६, ७) |
|
|
जम्मा वडा संख्या |
११ |
नगरको मुख्य नदी,खोला तथा तालतलैयाहरु
|
नगरको मुख्य नदी,खोला तथा तालतलैयाहरु |
प्रभाव क्षेत्र |
|
|
मुख्य खोला |
लोहन्द्रा खोला |
वडा नं. १, २, ३, ४ र ५ |
|
चिसाङ खोला |
वडा नं. ७ र ८ |
|
|
सहायक खोला / नाला |
अमना खोला |
वडा नं. १ |
|
काली खोला |
वडा नं. १ |
|
|
सिसौली खोला |
वडा नं. १ र ३ |
|
|
कुमार झोडा |
वडा नं. २ |
|
|
किस्ती खोला |
वडा नं. २ |
|
|
बेतना खोला |
वडा नं. ३ र ४ |
|
|
दोरलोकना खोला |
वडा नं. ३, ४ र ५ |
|
|
केसलिया खोला |
वडा नं. ४, ५, ६, ९ र ११ |
|
|
खद्रा खोला |
वडा नं. ५ |
|
|
मरिया लोहन्द्रा |
वडा नं. ५ ग्रामथान सीमा |
|
|
कयर खोला |
वडा नं. ६, ७, ८, १० र ११ |
|
|
धैती खोला |
वडा नं. ६, ७, ८, ९ र ११ |
|
|
सुकुना खोला |
वडा नं. ६ र ९ |
|
|
कोचिनी खोला |
वडा नं. ७ र ८ |
|
|
गयल / मखन खोला |
वडा नं. ७ र ८ |
|
|
दुधा खोला |
वडा नं. ६ र 9 |
|
|
कयर / कुइरी खोला |
वडा नं. ८ |
|
|
बासु खोला |
वडा नं. ९ |
|
|
झलझली खोला |
वडा नं. १० |
|
|
तालतलैया / सिमसार |
बेतना सिमसार |
वडा नं. १, ३ र ४ |
|
अमना, सिसौली |
वडा नं. १ |
|
|
धनपालगढी पोखरी |
वडा नं. ५ |
|
|
भुताहा बाँध |
वडा नं. ४ |
|
|
झलझली सिमसार |
वडा नं. ८ र १० |
|
|
वासुकी ताल |
बेलबारी र सुन्दरहरैँचाको सिमानामा रहेको ताल । |
|
धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलहरु
|
क्र.स. |
धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलको नाम |
मेला लाग्ने दिन |
प्रसिद्धिका कारण |
|
१ |
वेतना सिमसार (वेतना पुरातात्विक क्षेत्र) |
नियमित पर्यटकीय भ्रमण तथा वनभोज भैरहने |
सिमसार, जरुवा पानी तथा दुर्लभ जातिको मयुरपंखी र अन्य कछुवा,चराहरु र अन्य प्रजातिका जीवजन्तुहरु र माछा पालन |
|
२ |
सृजना पार्क |
....... |
रमणीय पर्यटकीय स्थल |
|
३ |
रमिते डाँडा |
नियमित पर्यटकीय भ्रमण तथा वनभोज भैरहने |
रमणीय पर्यटकीय स्थल |
|
४ |
अमना र सिसौली सिमसार |
....... |
रमणीय पर्यटकीय स्थल |
|
५ |
धनपालगढी पुरातात्विक / सांस्कृतिक, ऐतिहासिक तथा धार्मिक क्षेत्र |
बैशाख १० गते |
ऐतिहासिक, धार्मिक, पुरातात्त्विक सांस्कृतिक स्थान |
|
६ |
किरात यायोख्खा ( साकेला थान) |
बैशाख पूर्णिमा (चण्डी थान) |
जातीय सांस्कृतिक र धार्मिक पर्यटन क्षेत्र |
|
७ |
तमु /तामाङ बौद्ध गुम्वा |
लोसार |
जातीय सांस्कृतिक र धार्मिक पर्यटन क्षेत्र |
|
८ |
दशैं, तिहार, माघी, फगुवा, शिवरात्री तथा अन्य पर्वहरु |
विभिन्न महिनाहरु |
धार्मिक सांस्कृतिक र जातीय आस्था |
|
९ |
रामजानकी मन्दीर |
रामनवमी |
धार्मिक आस्था |
|
१० |
धिमाल महाराजा थान ग्रामथान ढंगढंगे |
जेष्ठ ५ र ६ गते |
धार्मिक आस्था |
|
११ |
कविरबाबा मठमन्दिर |
....... |
धार्मिक आस्था |
|
१२ |
दुर्गा मन्दिर |
....... |
धार्मिक आस्था |
|
१३ |
विभिन्न क्रियाशील चर्चहरु |
क्रिसमस |
धार्मिक आस्था |
|
१४ |
विभिन्न ग्रामथान तथा महाराज थानहरु |
विभिन्न महिनाहरूमा |
धार्मिक आस्था |
वडागत जनसंख्याको विवरण
|
वि.स. २०७८ को जनगणना बमोजिमको जनसाङ्खियक विवरण |
||||||
|
वडा नं. |
घर धुरी संख्या |
जम्मा जनसंख्या |
पुरुष |
महिला |
औसत घर धुरी संख्या |
लैङ्गिक अनुपात |
|
1 |
2152 |
8351 |
3871 |
4480 |
3.88 |
86.41 |
|
2 |
1834 |
7422 |
3437 |
3985 |
4.05 |
86.25 |
|
3 |
1957 |
7543 |
3594 |
3949 |
3.85 |
91.01 |
|
4 |
2380 |
9465 |
4381 |
5084 |
3.98 |
86.17 |
|
5 |
1510 |
5890 |
2815 |
3075 |
3.90 |
91.54 |
|
6 |
1012 |
3985 |
1886 |
2099 |
3.94 |
89.85 |
|
7 |
1533 |
6179 |
2972 |
3207 |
4.03 |
92.67 |
|
8 |
1949 |
8130 |
3825 |
4305 |
4.17 |
88.85 |
|
9 |
2294 |
9243 |
4324 |
4919 |
4.03 |
87.90 |
|
10 |
1684 |
6759 |
3158 |
3601 |
4.01 |
87.70 |
|
11 |
2154 |
8804 |
4034 |
4770 |
4.09 |
84.57 |
|
जम्मा |
20459 |
81771 |
38297 |
43474 |
4.00 |
88.09 |
वडा विभाजन
|
हल कायम भएको नयॉ वडा नं. |
समावेश भएका साविक गा.वि.स/ न.पा.हरु |
साविक पहिलेको वडा |
|
१ |
बेलबारी नगरपालिका |
१, २ |
|
२ |
बेलबारी नगरपालिका |
४ |
|
३ |
बेलबारी नगरपालिका |
३ |
|
४ |
बेलबारी नगरपालिका |
५, ६, ७ |
|
५ |
बेलबारी नगरपालिका |
८, ९, १० |
|
६ |
बेलबारी नगरपालिका |
११ |
|
बाहुनी गाउँ विकास समिति |
२, ३ |
|
|
७ |
बाहुनी गाउँ विकास समिति |
४, ५, ६, ७, ८ |
|
८ |
बाहुनी गाउँ विकास समिति |
9 |
|
डाँगीहाट गाउँ विकास समिति |
२, ३, 7 |
|
|
९ |
बाहुनी गाउँ विकास समिति |
१ |
|
डाँगीहाट गाउँ विकास समिति |
६, 7, 8 |
|
|
१० |
डाँगीहाट गाउँ विकास समिति |
१, ४ |
|
११ |
डाँगीहाट गाउँ विकास समिति |
५ |
हाट बजार
|
हाट बजार |
|||
|
क्र.स. |
हाटबजारको नाम |
बजार लाग्ने दिन |
ठेगाना |
|
|
सोमबारे बजार |
प्रत्येक हप्ताको सोमवार |
बेलबारी वडा नं. १ |
|
|
शुक्रबारे बजार |
प्रत्येक हप्ताको शुक्रवार |
बेलबारी वडा नं. २ |
|
|
मवेशी पशुहाट |
प्रत्येक हप्ताको सोमवार |
बेलबारी वडा नं. ३ |
|
|
कसेनी बजार |
प्रत्येक हप्ताको बुधवार र शनिवार |
बेलबारी वडा नं. ५ |
|
|
सोमबारे बजार |
प्रत्येक हप्ताको सोमवार |
बेलबारी वडा नं. ६ |
|
|
बाहुनी बजार |
प्रत्येक हप्ताको बुधवार र शनिवार |
बेलबारी वडा नं. 7 |
|
|
गौंथली चौक बजार |
प्रत्येक हप्ताको शुक्रवार |
बेलबारी वडा नं. ८ |
|
|
डाँगीहाट बजार |
प्रत्येक हप्ताको मङ्लवार र शुक्रवार |
बेलबारी वडा नं. ९ |
|
|
बिहिबारे बजार |
प्रत्येक हप्ताको बिहिवार |
बेलबारी वडा नं. १० |
|
|
लक्ष्मीमार्ग बजार |
प्रत्येक हप्ताको मङ्लवार र शनिवार |
बेलबारी वडा नं. ११ |